اگر برپایی عدالت، هدف پیامبران الهی و بزرگترین آرمان انسانیت در تاریخ بشر بوده و بنیادیترین نیاز فطری انسان است، ضرورت آن در جامعهای که ناعادلانهترین تجربیات را در زندگی دیروز و امروز خود داشته و دارد، نیاز به اشاره و استدلال ندارد. بدون شک، هرگونه رشد و تعالی فردی و اجتماعی، پیشنیاز اجرای عدالت را در این دو حوزه ـ به خصوص در حوزه اجتماعی به معنای عام آن ـ میطلبد. اما این که چه نظریه و دیدگاهی در باره عدالت، مناسب جامعه ماست، به نظر میرسد که پیشینه دینی، فرهنگی و اجتماعی هر کشوری عامل مهمی در این زمینه باشد. ولی این سخن به معنای توصیه به تسلیم شدن به شرایط موجود و باز ایستادن از تلاش برای رشد فرهنگی و فکری جامعه و مهیا و سازگار ساختن آن برای استقبال از نظریات برتر عدالت، نیست.
اگر تناسب نظریه عدالت با بنیادهای دینی و فکری یک کشور، زمینه پذیرش و اجرای آن را فراهم میکند و لذا ملاک نخست در ترجیح یک نظریه هست، ملاک بنیادیتر، چیستی و محتوای یک نظریه است که «آفاق»، اسلامی بودن را معیار برتری درونی و محتوای نظریه عدالت ارزیابی میکند. اما نباید از یاد برد که «نظریه عدالت اسلامی» عنوان فراگیری است که قرائتهای ناهمگون و گاه بسیار ناسازگار را پوشش میدهد. درست همین ابهام، سبب گردید تا نویسندگان مجله آفاق با قرار دادن «عدالت در فرهنگ و اندیشه اسلامی»، به عنوان موضوع دو شماره سی و پنجم و سی ششم مجله، فرهیختگان و اهل فکر را به گفتوگو در باره پرسشهای مهم در باره عدالت فرا بخواند: عدالت چیست؟ چه ضرورتی در حیات انسان دارد؟ عدالت اسلامی چیست و از چه ابعادی برخودار است؟ رابطه آن با نظریات برجسته عدالت در جهان چگونه است؟ عدالت جهانی بر اساس آموزههای اسلامی، از چه ضرورتها و خصوصیاتی برخوردار است؟ عدالت اجتماعی در اسلام، چه مزایا و کاستیهایی دارد؟ عدالت اجتماعی برای جامعه ما، با توجه به شرایط خاص کشور ما، از چه ضرورتی برخوردار است؟ کدام نظریه عدالت، مناسب شرایط اجتماعی و فرهنگی جامعه ماست؟ رابطه عدالت و فرهنگ چیست و چه نسبتی میان عدالت فرهنگی و رشد یک جامعه وجود دارد؟ نظریههای مهم در باب عدالت تربیتی کدامند و نقاط قوت و ضعف هر یک، در سنجش با عدالت تربیتی در اسلام چیست؟
پرسشهای فوق، پرسشهای مهمی هستند که این دو شماره مجله، به قدر توان، آنها را به بحث و کنکاش میگذارد و مانند گذشته، امیدواریم خوانندگان عزیز با مشارکت و ارائه نقدها و دیدگاههای خویش، ما را در غنای این گفتوگو یاری رسانند.
در این شماره با این عناوین در محضر شما خوبان هستیم:
عدالت در اندیشه آیت الله فضل الله / محمدجمعه امینی / 31-51
عدالت اجتماعی در اندیشه شهید صدر / محمدحسین صادقی / 53-78
رهیافتهای تحقق عدالت در نظام اقتصادی اسلام / محمدداود محمدی / 79-103
