زن در فرهنگ مسلمانان را ميتوان از دو منظر نگريست؛ يکی از منظر آموزههای دينی و ديگر از منظر رفتار مسلمانان.
از نگاه نخست زن در اوج عزت و سرفرازی قرار دارد؛ زيرا اسلام به خاطر خاستگاه ربوبی¬اش که علم، رحمت و حکمت الهی است بدون افراط و تفريط با تشريع قوانين و مقررات مطابق و مناسب با فطرت مرد و زن برای هرکدام جايگاه شايستهای در زندگی اجتماعی قرار داده است و حقوق و تکاليف هر کدام را به گونهای تنظيم نموده که هيچ يک افزون بر استحقاقش برخوردار و کمتر از استحقاقش محروم نيست. در اين نگاه جايگاه زن و مرد نه تنها به عنوان يک انسان با حقوق و تکاليف انسانی بلکه علاوه بر آن به عنوان يک زن يا مرد با ويژگیهای زنانه يا مردانه نيز مد نظر قرار گرفته است؛ بدين روی حقوق و تکاليف زن و مرد به دو دسته تقسيم میشود: حقوق و تکاليف مربوط به انسانيتشان و حقوق و تکاليف مربوط به زن بودن يا مرد بودنشان.
در تقسيم نخست همان گونه که انسانيت زن و مرد يکسان و برابر است حقوق و تکاليف آن دو نيز يکسان و برابر است. به عنوان نمونه حقوق اجتماعی مانند حق آزادی، حق مالکيت، حق اشتغال، حق آموزش، حق فعاليتهای اجتماعی و فرهنگی، حق تعيين سرنوشت و… و همين طور تکاليف اجتماعی مانند عفتورزی، حفظ نظم اجتماعی، عدالتگستری، درستکاری، دفاع از کشور در برابر تهاجم بيگانگان و… برای زن و مرد يکسان و برابر است؛ چه اين که همه اين حقوق و تکاليف به جنبه انسانی انسان فارغ از مرد بودن يا زن بودن وی مربوط میشود.
اما در تقسيم دوم برای هر يک از مرد و زن حقوق و تکاليف متفاوت قرار داده شده است؛ چرا که مبنای اين حقوق و تکاليف که جنسيت (مرد بودن يا زن بودن) است متفاوت میباشد. در همين راستا مثلاً برای زن تکليف حجاب است، اما برای مرد نيست، چون بعد زنانه بودن زن جاذبهای را ايجاد میکند که اگر در پوشش حجاب برای همسرش حفظ نشود هم خود زن با مشکل مواجه میشود و هم جامعه را به تباهی میکشد. همينگونه برای مرد تکليف جنگ در برابر دشمن يا تأمين مخارج خانواده است، اما برای زن نيست؛ زيرا آمادگی جسمی و روانی مرد برای کارهای سخت اقتضای اينگونه تکاليف را دارد، اما زن چنين آمادگی ندارد.
در نظرگرفتن ابعاد زنانگی و مردانگی انسان در تشريع حقوق و تکاليف يکی از نشانههای روشن حقانيت نظام حقوقی اسلام است؛ زيرا ويژگی¬های وجودی زن و مرد واقعيتهای تکوينی و فطری بشر است و يک نظام تشريعی و حقوقی نمیتواند اين واقعيتها را ناديده گيرد، وگرنه به همان آسيبهايی گرفتار می¬شود که نظام حقوقی غرب امروز بدان گرفتار شده است: فروپاشی نظام خانواده، تضعيف عواطف انسانی، رشد خشونتهای پنهان، شيوع سکس و تجارت جنسی، گسترش زندگیهای مشترک بدون ازدواج، همجنسبازی، افزايش فرزندان نامشروع و… بخشی از اين آسيبها است.
در این شماره میخوانیم:
پیرامون فمینیسم / ترجمه علی الهامی / ص 15.
دموکراسی عواطف / سید ذبیح الله هاشمینژاد / ص 44.
نقش زن در تربیت از دیدگاه اسلام / محمدصادق عادلی / ص 55.
هویت و شخصیت زن از دیدگاه اسلام و فمینیسم / محمد محقق بلخی / ص 70.
زن و مشغله زندگی / داکتر سید عبدالحمید معصومی / 87.
مشارکت سیاسی زنان از نگاه قرآن / سید ابراهیم سجادی / ص 102.
اندیشه اسلامی و مسائل زنان / زکی المیلاد / ترجمه محمدجمعه امینی / ص 136.
زن در عرصه زندگی / علامه مرجع آیت الله العظمی سید محمدحسین فضل الله / ص 157.
گزارش کتاب «اسلام، زن و جستاری تازه» / سید حبیب الله طاهری / ص 172.
