دين و دينداري قطع نظر از حق و باطل آن، پيشينه اي به قدمت حيات انسان در كره زمين دارد. از نگاه ما مسلمانان نخستين انسان يعني حضرت آدم (ع) همراه با شريعت و دين دركره زمين زندگي كرد. ديرينه شناسي نيز اين حقيقت را تأييد مي كند. چه اينكه هر جا نشانه اي از زندگي انسان ديده مي شود، نمودها و نمادهاي دينداري نيز به چشم مي خورد.
اما پرسش از اين كه دين و دينداري چه فايده و اثر و كاركردي در زندگي انسان دارد، پديده نو پيدا و بدون پيشنه اي طولاني است. اين پرسش از زماني در اذهان مطرح شد كه بخشي از اروپائيان وقتي از مسيحيت كاتوليك جدا شدند و تفكر ديني و فلسفي آن را كنار گذاشتند، نه تنها خلأ و كاستي در زندگي خودشان نديدند. بلكه بر عكس از نظر مادي و تكنولوژي پيشرفت چشمگيري نيز كردند. اين تقارن و تقارب جدايي از نوعي دين با پيشرفت و ترقي، خود به خود اين پرسش را مطرح كرد كه دين چه نقش و كاركردي در زندگي دارد؟
برخي حتي پيشتر از اين نیز رفتند و گفتند دين نه تنها كاركرد مثبت و مفيدي براي بشر ندارد بلكه باعث عقب ماندگي و انحطاط بشر مي شود. دليلش همان وضعيت اروپائيان قبل از جدايي از كليسا و بعد از جدايي از آن است. اين پرسش كم كم از اروپا فراتر رفته در جوامع ديگر نيز مطرح شد. همه جوامعي كه به رغم دينداري از نظر تمدن و مدنيت عقب مانده بودند، اين پرسش را براي خودشان مطرح كردند.
اين حقيقت را نمي توان انكاركرد كه طرح اين پرسش امری اختياري و دلبخواه نيست. بلكه جبري و قهري است. يعني چه بخواهيم و چه نخواهيم از مقايسه جامعه ديندار و بي¬دين و انسانهاي ديندار و بي¬دين اين سؤال در ذهن مي¬آيد. بنابراين نبايد كسي را كه از نقش و كاركرد دين مي پرسد سرزنش كرد. بلكه شايد از يك جهت اين پرسش نشانه رشد يافتگي يك انسان باشد كه از تقليد بيرون آمده و مي خواهد آگاهانه ديني را بپذيرد. اما آنچه اهميت دارد دو چيز است: يكي اينكه پرسش از روي احساس نياز باشد نه از روي تقليد و ديگر اينكه پاسخ به آن پرسش نيز محققانه و منصفانه باشد نه متعصبانه و از روي عقيده از پيش تعیين شده. در اين شماره آفاق مي خواهيم به اين پرسش پاسخ دهيم تلاش ما بر اين است كه بدون پيش داوري، به واقعيت دين و دينداري و نقش آن در زندگي بشر بپردازيم.
در این شماره می خوانیم:
از باغ جادویی تا قفس آهنین / سيد ذبیح الله هاشمی نژاد/ ص 15.
نقش ایمان به خدا در سلامت و انسجام شخصیت/ عبدالله نظری / ص 39.
عقل پذیری اسلام و عقل ستیزی مسیحیت/ بی بی زینب حسینی/ ص 68.
کارکرد دین در جهان معاصر/ محمد محقق بلخی / ص 83.
